Merkantilizm ve Ekonomik Güç: Doğal Kaynakların Rolü

Eskiden, çok eskiden toplumda fakirlik, zenginlik ayrımı ve buna bağlı olarak toplumsal tabakalaşma vardı. Halen de var. Bir insanın zenginliği topraklarının çokluğuyla paralellik gösterirdi; bu durum, bir kişinin sosyal durumu, yaşam kalitesi ve hatta eğitim fırsatları üzerinde derin bir etki yaratmaktaydı. Aynı durum devletler için de geçerliydi; büyük ve verimli tarım arazilerine sahip devletler, yalnızca ekonomik güç kazanmakla kalmaz, aynı zamanda askeri ve siyasi alanda da daha etkili olabiliyordu. Kısacası zenginlik ölçütü topraktı ve bu, toplumların sosyal yapısını şekillendiren en temel unsurlardan biri haline gelmişti. Toprak, sadece maddi bir varlık değil, aynı zamanda bireylerin ve toplulukların kimliklerinin de önemli bir parçasıydı. Bu nedenle, arazilerin paylaşımı ve kontrolü, tarih boyunca çatışmalara ve savaşlara yol açmıştır.

               Coğrafi keşiflerle birlikte ülke ekonomisi ve zenginlik ölçütü değişmişti. O dönemde öğrenilen yeni yollar, kıtalar coğrafi denge ve değişimler bakış açılarını değiştirmiş ve buna istinaden de insanların ihtiyaç ve istekleriyle birlikte daha fazla kazanma ve elde etme hırsına da sebep olmuştur. Yeni bitkiler, yeni insanlar ve onların kültürleri ile yeraltı zenginliklerinin keşfedilmesiyle birlikte  özellikle Avrupalıların daha fazlasına sahip olma ihtiyacı! ortaya çıkmıştır. Değerli madenleri elde edebilme, sömürebilme yarışına giren batılı devletler bu arış sırasında ekonomik algıyı tamamen değiştirmişlerdir. Zenginlik ölçütü artık değerli madenler olmuştur. Bu duruma Merkantalizm denilmektedir. Bir ülke ne kadar madene sahipse o kadar zengindir. İlkçağ ya da ortaçağ toplumlarında devlet ve imparatorluklar fetih politikası izleyerek topraklarını genişleterek daha fazla insana ve coğrafyaya hükmetmek çabasındaydı. Bir nevi devlet politikasıydı. Bu politika devlet gücü ve otoritesini bir gövde gösterisi haline gelmiştir.

Yeniçağ ve yakınçağlara geldiğimizde, sadece devlet sınırlarının boyutu önemli değil, içerdiği veya sahip olduğu madenler de büyük bir önem arz etmekte ve hatta bu madenlerin stratejik değeri, uluslararası ilişkileri derinden etkileyebilmektedir. Ekonomik olarak güçlü bir devletin varlığı, zengin yer altı kaynaklarına dayandığı gibi, bu kaynakların yönetimi ve değerlendirilmesi de hayati bir öneme sahiptir. Bu dönemde, toplumlar bu çizgide ilerleyip yaptıkları yatırımları hep değerli madenler üzerine yapmaktadırlar; çünkü bu madenler sadece ekonomik kazanç sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda sanayi, teknoloji ve enerji üretimi için de kritik bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda, devletlerin dış politika stratejileri bile, madenlerin bulunduğu bölgelerle doğrudan ilişkilidir ve bu durum, küresel pazarda rekabetin artmasına neden olmaktadır. Dolayısıyla, hem kaynakların bulunması hem de bunların işlenmesi, toplumların geleceklerini şekillendiren önemli bir unsur haline gelmiştir.

Bugün ekonomik olarak zengin ve dünya kamuoyunda ön planda duran, söz sahibi olan ülkelere bakın; bu ülkelerin toprakları uçsuz bucaksız değil, aksine çoğu kısa tarihli merkantalist politikalarla hareket eden, dışa bağımlı ekonomik stratejiler izleyen uluslardır. Bu durum, zenginliklerinin yanı sıra, uluslararası politikadaki güçlü duruşlarının ardında yatan gerçekleri de gözler önüne seriyor. Yalnızca doğal kaynaklar veya geniş toprak alanları ile değil, aynı zamanda akıllıca yürütülen ticaret politikaları ve stratejik anlaşmalarla bu noktaya geldiklerini rahatlıkla söyleyebiliriz.